Këto masa nga Edi Rama mund të krahasohen me praktikat e regjimeve autoritare teksa filitet për lista të zeza dhe kufizime të lëvizjes, sidomos në një klimë përplasjesh politike, ku protestuesit kundërshtojnë qeverinë dhe kërkojnë dorëheqjen e kryeministrit. Megjithatë, ligjshmëria e masave të paralajmëruara do të varet nga përmbajtja konkrete e tyre dhe nga garancitë që do të ofrohen për të drejtat themelore.
Pas 9 ditësh protestash, Edi Rama paralajmëron vazhdimisht masa që shkojnë përtej ndëshkimit të akteve të dhunës, regjistra të posaçëm për protestuesit, lista në sistemin TIMS, kufizime udhëtimi dhe goditje financiare ndaj studentëve.
Nxitimi për të hartuar “lista të zeza” dhe për të kufizuar lirinë e lëvizjes ngre pikëpyetje serioze mbi të drejtat e qytetarëve dhe rrezikun e përdorimit të shtetit si mjet presioni ndaj protestës.
Në vend që kriza që ka nxjerrë studentët dhe jo vetëm në rrugë të trajtohet përmes dialogut dhe adresimit të pakënaqësive, qeveria e Edi Ramës po paralajmëron një paketë masash ndëshkuese që synojnë personat e përfshirë në akte dhune gjatë protestave dhe familjet e tyre.
Në qendër të planit është krijimi i një regjistri të posaçëm për protestuesit e identifikuar si të dhunshëm, si dhe hartimi i një liste në sistemin TIMS, me synimin për t’u kufizuar udhëtimet jashtë vendit. Sipas njoftimit, qeveria po diskuton edhe bashkëpunimin me vendet e Bashkimit Evropian për të penguar hyrjen e personave të përfshirë në akte dhune.
Një masë e tillë, nëse do të konkretizohej, do të ngrinte pikëpyetje të rëndësishme ligjore se kush do t’i përcaktojë personat që do të përfshihen në këto lista, mbi çfarë provash do të mbështetet vendimi dhe çfarë mundësish do të kenë qytetarët për ta kundërshtuar atë?
Rama paralajmëron ndjekjen e protestuesve përmes teknologjisë
Kryeministri ka paralajmëruar gjithashtu investime në teknologji për të identifikuar protestuesit që mbulojnë fytyrën dhe personat që, sipas tij, nxisin dhunë përmes profileve anonime në rrjetet sociale.
“Ne jo vetëm do të nxjerrim një orë më parë paketën e masave, por duke investuar me shpejtësi në teknologji, ne do të fillojmë deanonimizimin e profileve që nxisin dhunë. Duke investuar me shpejtësi në teknologji, ne do t’i zbulojmë ata që janë me kapuç, edhe sikur të rrinë me kapuç, edhe sikur ta mbulojnë të gjithë fytyrën, sepse do t’i ndjekim këmba-këmbës. Do t’i ndjekim këmba-këmbës përmes syve të teknologjisë”, deklaroi Rama.
Identifikimi i autorëve të veprave penale është detyrë e institucioneve ligjzbatuese. Por përdorimi i teknologjisë për mbikëqyrjen e protestave kërkon rregulla të qarta, proporcionalitet dhe kontroll mbi mënyrën se si mblidhen e përdoren të dhënat personale, në mënyrë që të mos cenohen qytetarët që ushtrojnë të drejtën e tyre për protestë paqësore.
Prindërit, studentët dhe mësuesit në shënjestër të masave
Paketa e paralajmëruar nuk kufizohet te udhëtimet dhe identifikimi. Qeveria po shqyrton edhe masa që prekin familjet, arsimin dhe mbështetjen financiare të të rinjve.
Ndër propozimet e bëra publike janë:
-Detyrimi i prindërve për të paguar dëmet materiale të shkaktuara nga fëmijët e mitur.
-Kufizimi i disa shërbimeve shtetërore për familjet e të miturve që shkatërrojnë pronën e të tjerëve.
-Ulja e mundshme e moshës së përgjegjësisë penale, aktualisht 14 vjeç.
-Heqja e bursave dhe e mbështetjes financiare për studentët e përfshirë në akte dhune.
-Masa administrative për nxënësit që braktisin mësimin për t’u përfshirë në protesta të dhunshme.
-Masa ndaj mësuesve që dyshohet se nxisin nxënësit të marrin pjesë në akte dhune.
-Ndalimi i pjesëmarrjes në protesta me fytyrë të mbuluar dhe shqyrtimi i kufizimeve për përdorimin e rrjeteve sociale nga fëmijët nën 16 vjeç.
-Disa prej këtyre propozimeve mund të kenë pasoja të gjera përtej personave që kryejnë akte të dhunshme. Në veçanti, kufizimi i shërbimeve për familjet, heqja e bursave dhe ndëshkimi i nxënësve kërkojnë përcaktim të qartë të përgjegjësisë individuale, në mënyrë që masat të mos kthehen në ndëshkime kolektive.
Po kështu, pjesëmarrja në një protestë nuk mund të barazohet automatikisht me kryerjen e një vepre penale. Përgjegjësia duhet të përcaktohet mbi bazën e veprimeve konkrete dhe procedurave ligjore.
Nga kriza politike te kërcënimi me masa ndëshkuese
Qeveria thotë se synon të frenojë dhunën, të mbrojë policinë dhe pronën publike e private. Por mënyra se si po prezantohen masat ngre një tjetër debat: a do të kufizohen ato te autorët e identifikuar të veprave penale, apo do të krijojnë një mekanizëm që mund të prekë edhe qytetarët që kundërshtojnë politikisht qeverinë?
Pas tetë ditësh protestash, kërkesa e studentëve për dorëheqjen e Ramës mbetet në qendër të përplasjes. Në këtë klimë, paralajmërimet për lista të zeza, kufizime udhëtimi dhe mbikëqyrje teknologjike rrezikojnë ta zhvendosin debatin nga shkaqet e revoltës te ndëshkimi i atyre që protestojnë.
Dallimi thelbësor është mes ndëshkimit të dhunës mbi bazën e ligjit dhe përdorimit të masave shtetërore për të ushtruar presion mbi kundërshtarët. Një qeveri që pretendon se mbron rendin kushtetues duhet të garantojë njëkohësisht të drejtën për protestë, lirinë e shprehjes, lirinë e lëvizjes dhe të drejtën për një proces të rregullt ligjor.
Për momentin, masat janë të paralajmëruara dhe jo të gjitha janë miratuar apo kanë hyrë në fuqi. Mbetet të shihet se çfarë do të përmbajë paketa përfundimtare, cilat masa do të propozohen ligjërisht dhe çfarë garancish do të parashikohen kundër abuzimit.
Këto masa nga Edi Rama mund të krahasohen me praktikat e regjimeve autoritare teksa filitet për lista të zeza dhe kufizime të lëvizjes, sidomos në një klimë përplasjesh politike, ku protestuesit kundërshtojnë qeverinë dhe kërkojnë dorëheqjen e kryeministrit. Megjithatë, ligjshmëria e masave të paralajmëruara do të varet nga përmbajtja konkrete e tyre dhe nga garancitë që do të ofrohen për të drejtat themelore.
