Në studion e “Top Story” u zhvillua një debát i thèllë dhe i guximshëm mbi jetën seksuale të grave shqíptare gjatë periudhës komuniste, dùke hèdhùr dritë mbi një temë që për shumë vite ka qenë tabu: trupi i gruas si mjet politík, seksualiteti si rebelim i heshtur dhe “barazía” si fasadë ideologjíke.
Regjími komunist në Shqípëri e shpalli barazínë gjínore si një prèj parimeve të ndërtimit të sòcíalizmit. Gratë u përfshinë masivisht në arsim dhe pùnësim, u ngritën në skenën publíke dhe në shumë raste morën poste me përgjegjësi. Por siç u theksua në emision, ky ishte një “emancipim i kòntròlluar” – i díktuar nga Partia e Punës dhe jo nga vetëdija apo dëshira e lirë e grave.
Sipas ekspertëve dhe studiuesve të ftuar, realiteti ishte i ndarë në dy shtresa: nga njëra anë, promovim i dùkshëm i gruas në jetën publíke; nga ana tjetër, kòntròll tòtal mbi trupin e sáj, seksualitetin dhe vendimmárrjen intime. Aborti ishte i ndáluar për periudhá të gjata dhe stigmatizími për shtátzènitë jashtë martese ishte ekstrem. Edùkimi seksual mungonte plòtësisht dhe çdo bisedë mbi seksín ishte e ndáluar jo vetëm në media, por edhe në jetën private.
“Gruaja në komunizèm nuk ishte e lirë të vèndòste për trupin e sáj,” u tha në studio. “Trupi i sáj i përkiste shtètit, partisë, moralit publík – dhe jo asáj vetë.”
Megjíthatë, ndër rrëfimet që i kanë mbijetuar kohës, shumë gra kanë pohuar se, párádoksalisht, kanë përjetuar një jetë seksuale më të natyrshme gjatë komunizmit. Ndoshta sepse, siç u përmend nga poetja Mimoza Ahmeti, seksualiteti i njeriut shpesh shfaqet si formë rebelimi ndáj reprèsionit.
“Seksi në komunizèm ishte ndonjëherë një ákt kùndèr sistemit,” tha Ahmeti në një episod të mëparshëm të “Top Story”. “Kur gjíthçka ishte e ndáluar, edhe ákti më i vogël i intimitetit bèhej formë rezístence. Njerëzít nuk bènin seks për luks apo dëshirë, por për të thënë ‘unë jam’.”
Në këtë sfond u shfaq edhe rrëfimi i sínqertë i áktores së njohur Moníka Lubonja, e cila trègòi për kufizímet që kishin áktorët në periudhën komuniste, sidomòs për skenat e afërsisë fizíke në teatër apo film. Ajo kujtoi momentin e parë të kárrierës kur interpretoi një skenë puthjeje në një film të viteve ’90:
“Kur bëra filmin tim të parë dhe putha Ndriçim Xhepën, mendova se po puthja një mit. Më pas, akoma kishte zonja që më thoshin ‘ke puthur burrin tim’. Ende nuk jemi të emancipuar në këtë drejtim. Puthjen e bëra, por film me gjoksín jashtë nuk e bëra dot,” u shprèh Lubonja.
Ajo shtoi se në kohën e komunizmit, edhe vetë áktorët ndëshkòheshin për skena që konsideroheshin si të “guximshme”, edhe pse shpesh ishin shumë të lehta në krahasim me standardet e sotme. Megjíthatë, për një publík të mbýllur dhe të rritur me fríkën e tabuve, edhe një puthje në skenë mùnd të konsiderohej provokim.
Diskutimi në “Top Story” solli në vëmendje nèvojën për të rishíkuar të shkùarën jo vetëm përmes ákteve historíke, por edhe përmes përvojave të trupit, emocioneve dhe heshtjeve të grave. Në një shoqëri ku liria seksuale është ende e gjýkuar dhe ku moralizími vazhdon të dominojë, rrëfimet si ato të Mimoza Ahmetit apo Moníka Lubonjës janë një hap i rèndësishëm drejt çlirimit të kujtesës kolektive dhe emancipimit të vërtetë.
Në fùnd, emisioni la pas një pyetje të fòrtë: A është vërtet e lirë gruaja shqíptare sot, apo thjesht nuk jèton më nën një emër të përveçëm si “komunizèm”?Si bèhej s*ksi nga femrat në díktaturë? Moníka Lubonja TR*NDIT: Trupi i femres ishte vetem per
