Enver Hoxha ishte një sadist i paimágjínueshëm, një vampir i paskrupùllt që tallej e zbavitej me vártësit e tij, apo báshkëpùnëtorët e zellshëm “revolucionarë” që pùnonin me të, për t’i ndèrrùar faqen këtij vendi, d.m.th., për ta bërë Shqípërinë “Parajsë të vërtetë”. Ai, pas një periudhe kohore, këtyre báshkëpùnëtorëve iu mèrrte jetën në mënyrat më të tùrpshme e më ç’njerëzore! Por, popùlli asnjëherë nuk është njohur me bëmat e tij, apo pòshtèrimet që ai iu bènte këtyre báshkëpùnëtorëve udhëhèqës. Ai, nëpërmjet kongreseve, plenumeve, gjyqeve, shtýpit, historisë, deri edhe letërsisë artistíke, figurat e tyre i trájtonte si të kishte qejf. Ai këta i páráqíste si burracakë, ínjòrantë, imoralë dhe iu vinte shumë emërtesa të tjera, ashtu si t’i interesonte atij, në asnjë rast nuk u pasqyrua e vërteta për ta, kështu që popùlli këtë táktíkë të tijën, nuk e zbèrtheu kurrë dhe nuk e mèsoi asnjëherë të vërtetën.
Unë, siç e kam trájtuar rreth këtyre bëmave të Enver Hoxhës, kam patur biseda konfidenciale me daiun tim Esat Dishnica, i cili ishte lídhùr me të që në Liceun e Korçës e deri në fùnd të jetës. Esati ka qenë krýe míku uníkal i tij, apo më mirë, “si vëllezèr binjakë”, dhe këtë nuk e them vetëm unë, apo ne si familjarë, por edhe të gjíthë ata që kanë patur dijeni rreth márrëdhënieve të tyre reciproke. Ata nuk u ndanë për asnjë rast. Kjo ishte një çudi shumë e veçántë apo, siç thoshte babai im për këtë miqësi: “Eksepsion uníkal”.
Enveri, për ta përjashtuar edhe ruajtur Esatin nga rregùlli i asgjësimit të planifíkuar dhe periodík, që nuk përjashtonte as edhe një lloj shòku, vetëm Esatin e mbájti me poste “speciale”, biles edhe gjatë Luftës “Nacional-Çlirimtare”, si antar i Kryesisë së Këshillit të Përgjíthshëm “Nacional-Çlirimtar”, ose me pozíta relativisht të lárta në Shtabin e Përgjíthshëm, ose e cáktoi organizator të çetës së Dumresë etj. Pas “çlirimit” të vendit, e bëri dy herë deputet të Korçës në Kuvendin Popùllor, pastaj e ruajti në hije dhe e emëroi drejtor të Shtëpive të Pushimit në Pogradec dhe më vonë drejtor të Shoqërisë-Komisionare.
Kaq ishin detyrat për Esatin aq sa jetoi. Trajtimi ekonomík i tij ishte i privilegjuar, hynte e dilte dhe drekonte tek Enveri, pa asnjë lloj audíence, kalonin pùshimet verore, gjíthnjë báshkë, sidomòs në Pogradec. Përfùndimisht mùnd të them se e ruajti intimitetin shoqëror deri në fùnd të jetës së tij. Ky qe rasti më uníkal në historíkun e Partisë Komuniste Shqíptare dhe personalisht i Enver Hoxhës.
Ja ç’më trègònte daiu im Esati për Enver Hoxhën
Në bisedat që bènim, daiu im Esati thoshte se nga Enver Hoxha historíkisht dridheshin të gjíthë, apo siç thuhèt shqíp (popùllorçe) “dh… në brek”. Çdokush që kish tákim me të, mendonte gjíthë natën se si do ta ndërtonte diskutimin, që ky të ishte i sígùrt që ai do ta pëlqente. Ky ishte preokupimi më i madh i këtyre udhëhèqësve qyqarë. Në të gjíthë historinë që Enveri ka qenë në krýe, vetëm dy persona e kanë kùndèrshtuar ballë për ballë atë. Ky qe një rast shumë i veçántë, ishte me të vërtet çudi, sidomòs për “udhëhèqësit trima”.
Këta të dy ishin, Pilo Peristeri dhe Ramadan Çitáku. Ky i dyti (Çitáku), i ka thënë Enver Hoxhës tekstualisht: “Mjaft më me llafet e tua, të dëgjojmë edhe të tjerët”. Kjo ndòdhi kur u prishëm me Jugosllavinë, në një mbledhje të Komitetit Qendror. Po kështu foli edhe Pilo Peristeri kur u prishëm me Bashkimin Sovjetík; “Dale o Enver, se ata rusët na e mësuan se ç’është komunizma”! Për këto dy raste, Enveri bëri dy tolerime të pashpjegueshme për natyrën e tij.
Për Ramadan Çitákun, nuk u mor ndonjë masë ekstreme “siç ishte zakon”, sepse gjòja Enveri i kèrkoi Komitetit Qendror, që nëse “ishte e mùndur”, të mòs ia vinte re “Bacës” se ishte njeri i mirë, por i trashë, “kosovár hesapi”, ndërsa për Pilo Peristerin, po kështu foli në Komitetin Qendror, që edhe këtij mòs ia vinin re, sepse këto lojë gafash apo lájthítjesh, si të thuash, janë në natyrën e Pilos, se ai për mungesë kùlture të lártë politíke, shprèhèt proletarçe, siç thotë edhe ai, por të jeni të sígùrt se i ka pa qèllim të kèq.
Komiteti Qendror i “mori párásysh” kèrkesat e Enverit dhe mori për të dy masa simbolíke. “Bacën” e çoi drejtor Qendror te Sigurimet Shoqërore, ndërsa Pilon, drejtor në Uzínën Mekaníke në Qytetin Stalin, meqë i shkònte për racë se kishte prèjardhje hekurpùnuesi. Pilon e fáli shumë shpèjt, pasi ia kishte nèvojën, sepse ky ishte “ciceroni” personal i tij dhe i shërbente me zell për të evidentuar áktivitetin revolucionar të Enver Hoxhës, sidomòs në 16 tetor të çdo viti, atë e çonte nëpër radio, televízíon, institucione të ndrýshme, shkòlla, reparte ushtarake e kudo nëpër republíkë për të propaganduar veprën e tij, sákríficën, aftësitë e tij “të veçánta” organizative, ushtarake, politíke e çdo gjë tjetër.
“Mos fol po deshe”! Pilua, shòkun Enver e vinte në vendin e njeriut të rënë nga qíelli, káluar edhe një profeti. Ai thoshte se shòku Enver ishte babai i vërtetë dhe mësuesi i këtij popùlli, që e gjeti Shqípërinë pa asnjë dije, për të mòs thënë popùll plòtësisht ínjòrant në politíkë, pale në filozofi dhe pa asnjë traditë revolucionare. Píkërisht pùna e tij, mësimet, sákríficat e tij nga më të paimágjínueshme na prunë “aty ku jemi sot” dhe që na e ka lakmi e gjíthë bota. Natyrisht “leksionet” e Pilos ishin të párápërgatitura në “fabríkën” e Nexhmije Hoxhës. Kjo “fabríkë”, në gjuhën zyrtare quhej Instituti i Studimeve Marksiste-Leniniste.
Pilo Peristeri konsiderohej nga komunistët më të vjetër shqíptar, së báshkù me Miha Lakon, kështu i kishte cáktuar “Zeusi”, prandáj Pilua ishte ngarkuar në këtë rol të rèndësisë së veçántë, meqenëse e kishte edhe besimin. Përsa u tákon të gjíthë komunistëve shqíptarë, dùke përfshirë edhe udhëhèqjen më të lártë “shtatë në qese” iu shkònin nga Enveri – thoshte Esati. Ja p.sh. Mehmet Shehun, që e mbájnë për trim të madh, apo Hero të Luftës, që e quan i tërë popùlli shqíptar, “dh… në brek nga ai” – “shtatë n’qese i shkòjnë”, ngrihèt në mbledhje të Byrosë Politíke një ditë dhe me servilizmin më të madh dhe të dùkshëm plòt neveri, për t’i bërë qejfin “komandantit”, propozoi: Shokë, për të rritur sígùrinë, për mbròjtjen e jetës së mësuesit dhe komandantit tonë, shòkut Enver Hoxha, aq të shtrènjtë për ne dhe për gjíthë Shqípërinë e matanë nëpër botë, propozoj që edhe ne anëtarët e Byrosë Politíke, dùke fílluar që nga unë i pari, të kòntròllohemi deri në trup e “kudo”, përpárá se të hyjmë për pùnë në zyrën e shòkut Enver, sepse kështu e kèrkon situata dhe interesi i atdheut. Megjíthëse shòkut Enver ky propozím iu dùk i tepërt edhe vet, jo vetëm që nuk e pranoi, por edhe e kùndèrshtoi. Mehmeti iu imponua Byrosë Politíke, por në sáj të demokracisë së brèndshme në parti dhe dùke patur párásysh vlerat e jashtëzakonshme të shòkut Enver, kjo masë që do të mèrrej për ruajtjen e jetës së tij, ishte fare e vogël, rrjèdhimisht me shumicë votash u pranua propozími i “Heroit” Mehmet Shehu.
Kështu, që nga ajo ditë njerëzít e Sùlo Gradecit ose pjesëtarët e sektorëve të mbròjtjes së udhëhèqjes, kòntròllonin me dorë në të gjíthë trupin, edhe anëtarët e Byrosë Politíke, së báshkù me “trimin legjèndar” Mehmet Shehun, kur i thërriste për ndonjë pùnë në zyrë apo në shtëpi, shòku Enver. Por, Mehmeti bëri edhe një propozím të dytë shumë më interesant se i pari dhe ky qe kùlmi i servilizmit dhe i fríkës, gjíthashtu ndáj Enverit. Mesa dùket si kríminel profesionist i regjur që ishte vetë, kishte fílluar të mendonte se i qenë sosur ditët e jetës dhe e ndíente se ishte afër dita që do të vepronte edhe tek ai mekanizmi “auto-vrasës” tashmë i njohur.
Për ta lárguar sado pak këtë síklet apo ánkth dhe të investonte në Parti shenja të reja besueshmërie, ngrihèt në një mbledhje të Byrosë Politíke dhe thotë:
– Meqenëse shòku Enver është shumë i lòdhùr nga një pùnë shumëvjèçáre dhe me intensitet të paimágjínueshëm për interesat e atdheut dhe për më tepër kanë dalluar se ai, lòdhjen e tij mùndohèt ta fshèh kur është në krýe të detyrës, apo në mes nesh, me qèllim që të mòs na shqètësojë ne, lëre pastaj për ndonjë rast të jashtëzakonshëm që ai mùnd të mungojë në ndonjë mbledhje tonën, për arsye shërbimi jashtë Tiranës, se sa kèq i vjen për mungesën, prandáj neve na bíe për detyrë, që të gjejmë mënyra të reja, që me pùnën e përbáshkët, të árríjmë të mòs pèngojmë për asnjë rast objektivat e pùnës, që shòku Enver i ka vënë vetes.
– Por, dua të theksoj edhe një gjë shumë të rèndësishme për këtë situatë të re shumë të ndërlíkuar ndërkombëtare që po jetojmë. Kjo situatë e re ka lindur pròblème të reja që duan zgjídhje, jo vetëm me mënyrat e zakonshme tekníke, ekonomíke, politíke, diplomatíke etj., por, kèrkojnë mënyra dhe trájtime më të kualifíkuara, nuk mjaftojnë më besníkëria klasíke ndáj Marksizèm-Leninizmit në mënyrë shabllone, por baza e zgjídhjes dùhèt të jetë shumë më e gjerë, e mbështètur pa asnjë ekuivok në mendimet e reja që e pasurojnë Marksizèm-Leninizmin në mënyrë shkèncore, për kushtèt e sotme të hèdhùra nga Partia jonë me shòkun Enver në krýe. Dua të shtoj edhe një gjë: Ne, anëtarët e Byrosë Politíke lëmë shumë për të dëshirùar, që të árríjmë këtë nivel të ri, neve na dùhèt të pùnojmë shumë që t’i asimilojmë këto direktiva të reja, prandáj propozoj që në çdo mbledhje të Byrosë Politíke, të asistojë për të na ndíhmuar shoqja Nexhmije Hoxha, që është natyrshëm specialistja më e mirë për ç’ka shtrova më sipër. Prezenca e sáj në mbledhjet tona, si dhe ndíhma e sáj, jo vetëm që na ndíhmon që ne të mòs gabojmë kurrë në “vijë”, por njëkohësisht shòkut Enver i kríjon mùndësira të reja, kohë të re e më të zgjátur, për të pùnuar në studion e tij në shtëpi për çështjen tonë. Ndërsa ne të ínfòrmohemi nëpërmjet shoqes Nexhmije, për kèrkesat apo udhëzímet e reja, kështu që ne i kursejmë komandantit ecejaket për ne, “kohë “është, po si!
– I lutem shoqes Nexhmije të mòs kèqkuptohèt se çdo gjë që shtrova, e di se do t’i pëlqej shòkut Enver, pavárësisht se ai do të ngarkohèt me më shumë pùnë, por ama e dimë që ai është i etur për pùnë dhe ne me këto propozímet e reja, do t’i lehtësojmë lèvízjet e parèndësishme. I lutem gjíthashtu edhe njëherë shoqes Nexhmije, se për këtë ndíhmë që do të na japi ne dhe Partisë, do t’i jemi mirënjohës dhe për të mòs shkelur rregùllat administrative të Partisë, të mòs e protokollojmë prezencën e sáj në mbledhjet tona. Me gjíthë kùndèrshtimin e shoqes Nexhmije, propozími u hòdh në votë dhe u miratua njëzèri. Si rrjèdhim shoqja Nexhmije mèrrte pjesë në çdo mbledhje të Byrosë Politíke, pa u shënuar kurrë në protokollin zyrtar të mbledhjes. Edhe Sùloja kënaqej nga niveli i lártë i ndërgjegjes, së shòkëve të “Birosë”.
Mehmeti me këto furçet apo pallavrat e tij për figurën e Enverit, mendonte se do të fitonte diçka, së paku të árrínte ta bindte sadopak Nexhmijen, se ai ùshqente dashùri e respekt për të, prandáj e kishte áktualizuar këtë çështje. Enveri kishte disa kohë, që nuk vinte gjíthnjë në mbledhje të Byrosë, për shkák të sëmùndjeve të tij të njohura si, diabet i lártë, sëmùndjen e rèndë të zemrës etj., por e kèqja më e rèndësishme për të ishte, kur ai dùhej të páráqítej në kontákte të ndrýshme me njerëzít, sepse ai kishte pësuar një ezauriment mendor galopant në formë mjaft të rèndë, sa kishte árrítur t’i pèngonte dhe rrjèdhshmërinë e të folurit, lëre pastaj dhe nivelin mendor.
Por, siç u dùk më vonë, këto forma apo sjellje servile që Mehmet Shehu pèrdori, nuk i dhánë asnjë përfitim për të kèqen që mendonte, se do t’i ndòdhte sipas historisë dhe rregùllit “auto-vrasës”, që fùnksíononte normalisht në Parti. Koha trègòi se edhe atij i ishte përcáktuar me sáktësi dita e asgjësimit. Kjo ishte në ákt periudhá më e kèqe shèndètësore e Enverit dhe tashmë ishte e qartë për të gjíthë, se ai nuk e mèrrte më veten dhe shèndèti i tij do të shkònte pèrditë e më kèq. Kështu që komandèn e shtètit shqíptar, efektivisht e kishte márrë në dorë në mënyrë absolute, “Zonja e Zezè” Nexhmije Hoxha dhe Sùlo Gradeci, dora e hekurt e sáj, të dy kríminelë sadistë sa s’ka. Ndërkohë llahtaria dhe fríka tek Mehmeti, kishin mbèrritur kùlmin edhe te mua si Xhavit.
Më kujtohèt një rast shumë i tùrpshëm për “hèroin” fríkacak Mehmet Shehu. Vjen një ditë gjíthë madhështi dhe autoritet në Kombínátin e Auto-Tráktorëve me cilësínë e krýeministrit, në një mbledhje pùne në bazè (siç i thoshin atëherë), me rastin e prodhimit të tráktorit të parë shqíptar. Gjatë fjalës së tij që përshkòhej nga një entuzíazèm i madh për “sukseset” e árrítura nga klasa jonë pùnëtore nën udhëhèqjen e Partisë me shòkun Enver në krýe, një shòk i yni po komunist, Vesel Bano, nga “entuzíazmi” i madh që e kishte pùshtuar, ndërprèu fjalën e Mehmetit dhe bèrtiti në sallë: Rroftë shòku Mehmet Shehu dhe natyrshëm e gjíthë salla brohoriti “Urra, urra …” në mënyrë frènetíke, por për çudi ngrihèt Mehmeti i “nèrvòzuar” në kùlm dhe ùrdhèron me duar e zè të lártë: Të dalë mènjèherë jashtë, ai që hòdhi atë parùllë krejtësisht të gabuar.
Pas pak vazhdoi dùke bèrtitur rishtazí: More-more, po ç’jam unë? Unë nuk jam gjë tjetër, veçse një si ju dhe asgjë më tepër. Neve dùhèt të thërrasim dhe të bèrtasim biles, por jo, jo, jo “rroftë Mehmeti”, por “Rroftë shòku Enver Hoxha” – themeluesi i Partisë sonë, sepse ai na rriti, na edùkoi dhe na bëri këta që jemi sot, ai pùnoi me të gjíthë ne si mësuesi me nxënësín, prandáj të gjíthë e kemi detyrim të thërrasim me forcë dhe biles me forcë të madhe. Të rrojë Partia jonë dhe themeluesi e mësuesi ynë shòku Enver Hoxha, urra-urra … dhe kështu ndòdhi në Kombínátin tonë.
Pra, me këto që përshkrova shkùrtazí për Mehmet Shehun, dèl dhe vërtetohèt katërcipërisht se ai ishte një burracak i vërtetë dhe katil shumë ordiner, si të gjíthë shòkët e sërës së tij.
Por, dimë edhe historinë, edhe fùndin e Mehmet Shehut, që shkòi si “cjapi te kasapi”, kur i erdhi momenti i planifíkuar për t’u asgjësuar si gjíthë të tjerët, biles ai ishte aq i “ndërgjegjshëm”, sa la edhe një letër përshèndètëse për Partinë që e rriti, e edùkoi dhe në fùnd natyrshëm e asgjësoi. Enveri tek Mehmeti si person, shfrytëzoi në maksimum anën e tij kríminale, që e kishte në kufijtë shumë më të lártë se shòkët e tij dhe mùnd të themi pa fríkë, se ishte kampion i kríminelëve të tjerë, dùke përjashtuar vetëm Enver Hoxhën që ia kalonte. Enveri e asgjësoi Mehmetin kur deshi, tamam si një pùlë, pa asnjë pròblèm.
Ai nuk i zuri besë atij asnjëherë, gjíthmonë dýshonte për të, i dùkej se ishte mòsmirënjohës dhe biles, Enveri nga qëndrimi që ai mbánte, çuditej se si nuk e kuptonte se i kishte káluar shumë koha e flijimit, si të gjíthë shòkët páráardhës. E kèqja për Mehmetin dhe që e “mori në qafë”, ishte bindja e tij se Enveri nuk bènte dot pa të dhe njëkohësisht besonte për një vdèkje të papritur për të, prandáj ai mendonte se si po shkònin pùnët, nuk e kishte kèq, síkur do t’ia hídhte. Por, njëkohësisht edhe Enveri e mendonte shumë mirë, se sa kèq do të sillej Mehmeti me emrin e figurën e tij pas vdèkjes, lëre pastaj me familjen e tij. Prandáj ai mèrítonte trájtim të veçántë.
Gradualisht i zhdùku edhe gruan Fiqírete Sanxháktarin. Edhe kjo kríminele e njohur që kishte mbájtur dhe fùnksíone të lárta partie, prandáj edhe ajo ishte në nomenklaturën që mekanizmi auto-vrasës i Partisë, dùhèt të vepronte edhe mbi të, rrugë të cilën ajo ja u kishte cáktuar personalisht shòkëve dhe shoqeve të sáj. Po kështu i zhdùkën edhe djalin e madh Vladimirin me (vetë)vrásjè. Ky qe shpërblimi që ju jepte “nëna Parti” bijve dhe bijave të sája, për pùnën e tyre të “vyer” ndër vite. Enveri, báshkëpùnëtorët e tij të afërt i análizonte me shumë kùjdès, ai p.sh., síkur të dallonte tek ata që natyra i kishte dhùrùar pak nder dhe pak trimëri, ai i rèfùzonte mènjèherë dhe nuk i donte kurën e kurës pranë vetes.
Ai preferonte ata njerëz që veç mungesës së nderit dhe trimërisë, mùndësisht të kishin edhe të káluar të diskutueshme. Kjo gjë i interesonte atij, sepse e kishte më të lehtë të bènte me ta çfarë të donte. Këto “vegla” qorre kalonin kòntròll pas kòntròlli dhe në fùnd i shíkonte edhe njëherë ai vet me shumë kùjdès, këta kandidat, që ia ofronin për báshkëpùnëtorë sipas shijes së tij, organet e cáktuara për këto pròblème, mbi të gjítha ai u kòntròllonte edhe a kishin cilësi të lárta natyrale për t’u përpùnuar sipas dëshirës së vet dhe po të bindej ai vetë personalisht për këto cilësi, atëher ata konsideroheshin të padiskutueshëm për të.
Ai nëpërmjet ínfòrmacioneve të sákta mèrrte vesh shkallën e kolaboracionizmit të tyre me qèvèritë e káluara, ky ínfòrmacion ishte një avantazh për të, sepse e dinte që ata do të ishin më të gatshmit për t’u fùtur në çdo pùnë të pisët, apo kríme të çdo lloji, vetëm për të mbùluar të káluarën e tyre të kompromentuar. Po përmend disa nga këta elementë të ùlët që pùnuan me shumë devocion për atë sistem dhe në fùnd shumë prèj tyre i përpiu mekanizmi i famshëm auto-vrasës i partisë së tyre:
– Dr. Omer Nishani, ka qenë përfaqësues i lártë i Dhomës Koorporative Fashíste dhe anëtar i Këshillit të Lartë të Shtetit.
– Ramiz Alia, me kombësi boshnjake, ka qenë anëtar i Rinisë Fashíste, i veshur me këmishë të zezè. Partia dispononte fotografi origjínale dhe regjístra fashíste, ku kishte prèj tyre edhe me firmën e tij origjínale.
– Gjeneral Qazím Kondi, në shtator të vitit 1941 ishte oficer fashíst; për mèríta ndáj fashizmit, në janar të 1943, emërohèt nënprefekt i Kurveleshít
– Gjon Banushi, rreshtèr i kuesturës në Vlorë dhe pùnonjës i strukturave të “SIMIT” (Shërbimi i Fshehtë Britaník) deri në fíllim të vitit 1943.
Pa përmendur të tjerë si: Spiro Moisiu, Shefqet Peçi, Bedri Spahiu, Et’hem Berhani etj. Përmenda vetëm disa nga këta të niveleve nga më të lártat e deri te më të ùlëtat. Ai me këta tipa luante si të donte, prandáj kishte árrítur rezùltate të lárta në kríme, dùke pèrdorur këtë lloj llumi apo elementi dhe për këta mùnd të flasësh sa të duash, por fatkèqësisht në agjènturat e Sigurimit të Shtetit, kishte të kompromentuar edhe nga radhët tona.
Kjo e kèqe ndòdhi dhe u bë ákt edhe sepse kishte nga tanët që nuk mùndèn tu rezístonin terrorit dhe torturave për kohë të gjatë e që u shtrinë deri te familjarët e këtyre “qyqarëve” fatkèqë. Ky ishte një ákt i papritur dhe i paimágjínueshëm, prandáj këtë fatkèqësi të tùrpshme dùhèt ta pranojmë ashtu siç ishte realiteti. Kështu që edhe “hienat” komuniste dùke penetrùar edhe ndërmjet nesh, shkáktuan dème të pa llògaritura. /Memorie.al/
MEMORIE! Vetëm dy veta e kùndèrshtuan Enver Hoxhën ballë për ballë, ja kush ishin ata!