Tuam, Irlandë – Hetuesit irlandezë kanë filluar zyrtarisht gërmimet në qytetin Tuam, duke shënuar një hap historik në zbardhjen e një skandali të tmerrshëm që ka tronditur Irlandën për dekada të tëra.
Gërmimet synojnë të zbulojnë varret e fshehta ku besohet se janë varrosur 796 foshnje dhe fëmijë të vegjël, viktima të një institucioni katolik për nënat e pamartuara.
Fëmijët mendohet se kanë humbur jetën midis viteve 1925 dhe 1961 në “Shtëpinë e Shën Marisë për Nënën dhe Foshnjën”, një institucion i drejtuar nga murgeshat e urdhrit Bon Secours. Operacioni i gërmimit, i cili pritet të zgjasë dy vite, ka për qëllim identifikimin e eshtrave dhe ofrimin e një varrimi dinjitoz për secilën prej viktimave të pafajshme.
Skandali filloi të merrte dritë në vitin 2014, falë punës së palodhshme të Catherine Corless, një historiane amatore. Ajo publikoi emrat e 796 fëmijëve të vdekur për të cilët nuk kishte asnjë regjistër zyrtar varrimi, duke zbuluar se shumë prej tyre ishin hedhur në një ish-rezervuar ujërash të zeza.
Kujtimet e banorëve të zonës e forcojnë më tej tmerrin e kësaj historie. Mary Moriarty, një banore lokale, kujton se në vitet 1970, fëmijët e lagjes zbuluan eshtra njerëzore në një gropë pranë vendit ku ndodhej shtëpia. “Trupat ishin të mbështjellë me pëlhura dhe të rreshtuar njëri pas tjetrit, deri në tavan,” tha ajo.
PJ Haverty, një nga të mbijetuarit që kaloi gjashtë vite të jetës së tij në këtë institucion, e përshkroi atë si një “burg”. Ai foli për diskriminimin e vazhdueshëm dhe traumën e thellë që vazhdojnë të ndjejnë të mbijetuarit edhe sot e kësaj dite.
Një hetim i qeverisë irlandeze në vitin 2017 konfirmoi gjetjet e Corless, duke zbuluar mbetje njerëzore, përfshirë ato të foshnjave deri në moshën 2-3 vjeç. Hetimi zbuloi gjithashtu se shumë prej fëmijëve kishin vdekur si pasojë e neglizhencës së rëndë dhe kushteve çnjerëzore brenda institucionit.
Anna Corrigan, e cila zbuloi se dy nga vëllezërit e saj kishin vdekur në këtë shtëpi dhe për njërin prej tyre nuk ekziston as certifikatë vdekjeje, ka themeluar grupin “Tuam Babies Family Group”. Ky grup ka qenë një forcë lëvizëse në kërkimin e drejtësisë dhe kujtimit për viktimat e harruara.
Nisja e gërmimeve shënon një moment të rëndësishëm për Irlandën, e cila po përballet me një nga plagët më të errëta të së kaluarës së saj. Shpresa është që ky proces të sjellë paqe dhe mbyllje për familjet e prekura dhe t’i japë një fund heshtjes së gjatë mbi fatin tragjik të këtyre jetëve të pafajshme.
Ndërsa gërmimet vazhdojnë, e gjithë Irlanda pret me ankth rezultatet, duke shpresuar se drejtësia më në fund do të vihet në vend për foshnjat e Tuamit.