Në një moment kritik për politikën shqiptare, vizitat e shpeshta të Aleks Soros në Shqipëri po ngjallin dyshime të thella mbi orientimin diplomatik të kryeministrit Edi Rama dhe mbi rolin e rrjeteve transnacionale në vendimmarrjen vendase. Kjo është vizita e dytë brenda 12 ditësh në Dhërmi, ku Soros është parë në vilat qeveritare, ndërkohë që nga Departamenti Amerikan i Shtetit (DASH) vijnë sinjale të qarta jopozitive për Ramën. Kujtojmë se në datë 3 gusht 2025, Aleks Soros dhe bashkëshortja e tij Huma Abedin janë parë duke darkuar me Edi Ramën dhe Linda Ramën në një prej restoranteve në Dhërmi.
Aleks Soros ka intensifikuar vizitat në Shqipëri, duke u shfaqur shpesh në shoqërinë e Edi Ramës. Kjo frekuencë nuk është normale për një figurë që nuk mban funksion zyrtar në diplomacinë amerikane. Vizitat e tij lidhen ngushtë me Ramën dhe me “beniaminin politik” të tij, Erion Veliajn, duke sugjeruar një agjendë të koordinuar që shkon përtej miqësisë personale. Gjërat në Ballkanin sorosian kanë lëvizur fuqishëm. Në Maqedoni Zaev ka lëshuar postin dhe vendi qeveriset nga një parti e djathtë thellësisht anti-sorosiane. Në Kosovë Albin Kurti është në pozita të rrëshqitshme dhe nuk ka mundësi të krijojë qeveri.
Goditja më e rëndë që ka ngrënë lëvizja e Soros është deklarata e presidentit serb, Vuçiç, i cili tha se nuk do të qëndrojë më në politikë pas mbarimit të mandatit. Në fakt me situatën inkandeshente që ekziston në Serbi nuk është çudi që ta lërë atë vend shumë më shpejt. Në situatën aktuale ku banda Soros po kalon ditë të vështira, me një strukturë të shkatërruar ekonomikisht pas shkatërrimit të USAID, por dhe me një armik shumë të fuqishëm si Donald Trump, një hall i madh mbizotëron. Vizitat e shpeshta të tij në shtëpinë e Edi Ramës paralajmërojnë një alarm të pashoq.
Nëse Aleksi ka hallin e organizatës së tij i zoti i shtëpisë duket se lundron në halle më të mëdha. Ndërsa Rama përforcon raportet me Soros, diplomacia amerikane po lëshon sinjale të qarta dhe të njëpasnjëshme në një drejtim tjetër. Në shkurt 2025 kryeministri tentoi të afrohej me administratën Trump gjatë Konferencës së Mynihut. Rama u përpoq të siguronte një foto me zëvendëspresidentin J.D. Vance, por përpjekja u stopua nga Susan Wiles – shefja e kabinetit të presidentit Trump – e cila thuhet se i dërgoi një mesazh ndërmjetësve: “He is a Sorosbuffoon. Stay as far away as possible”. Ky incident jo vetëm që tregon një prirje skeptike të administratës së re ndaj Ramës, por edhe faktin se lidhjet e tij me rrjetin Soros mund të jenë bërë pengesë. Një tjetër sinjal erdhi nga Ambasada e SHBA në Tiranë më 15 gusht 2025. Në një deklaratë që pasqyronte vlerat e Departamentit të Shtetit, ambasada theksoi se liria e shprehjes është thelbësore për demokracinë, se shoqëritë “forcohen nga shprehja e lirë e mendimeve” dhe se censura qeveritare është e patolerueshme.
Në të njëjtën deklaratë thuhej se qeveritë përdorin shpesh censurën dhe mbikëqyrjen arbitrare kundër zërave kritikë, duke nënkuptuar se çdo përpjekje për të mbytur mediat është kundër vlerave amerikane. Ky mesazh në ditën e shpalljes së rezultateve zyrtare të zgjedhjeve në Shqipëri u lexua nga analistët si kritik ndaj qasjes së qeverisë Rama ndaj mediave dhe lirisë së fjalës. Gazeta Sot publikoi të njëjtën ditë një prononcim ekskluziv të Departamentit Amerikan të Shtetit. DASH sqaroi se edhe pse Uashingtoni nuk do të “ndërtojë kombe”, SHBA-të do të vijojnë mbështetjen kundër korrupsionit dhe krimit të organizuar në Shqipëri. Përgjigja zyrtare nënvizonte se mbështetja “mbetet e pandryshuar” dhe përfshin asistencë për SPAK, forcim të bashkëpunimit ndërkombëtar dhe trajnime për institucionet shqiptare të drejtësisë.
Më tej thuhej se Shtetet e Bashkuara punojnë me institucionet shqiptare të zbatimit të ligjit, përfshirë Strukturën e Posaçme kundër Korrupsionit (SPAK), duke ofruar këshillim dhe trajnim për të luftuar krimin e organizuar dhe korrupsionit. Ky qëndrim tregon se SHBA ka zgjedhur të investojë në institucionet e drejtësisë, pavarësisht preferencave politike të liderëve në Tiranë. Vetëm pak orë më vonë, Presidenti amerikan Donald Trump i dërgoi një letër urimi Presidentit të Shqipërisë Bajram Begaj, ku shprehte angazhimin për të forcuar aleancën mes dy vendeve dhe theksonte se përmes mbrojtjes së sovranitetit e paqes “edhe ajo që duket e pamundur mund të arrihet”. Në letër Trump shkruan se mezi pret të vazhdojë bashkëpunimin për të ndërtuar “një të ardhme më të sigurt, më të qëndrueshme dhe më të suksesshme”. Mesazhi zyrtar i adresuar Begajt, jo Ramës, tregon se kanalet e komunikimit janë zhvendosur drejt institucioneve të tjera të shtetit shqiptar.
Çfarë nënkuptojnë këto lëvizje?
Rritja e ndikimit të rrjetit Soros në Tiranë
Vizitat e shpeshta të Aleks Soros dhe akomodimi i tij në vila qeveritare i japin atij një peshë të pazakontë në mjedisin politik shqiptar. Duke qenë se Soros nuk ka rol zyrtar në diplomacinë amerikane, pranimi nga kreu i qeverisë tregon një lidhje personale dhe politike. Moszhvillimi i njoftimeve zyrtare për qëllimin e takimeve shton dyshimet se marrëdhënia mund të ketë të bëjë me koordinimin e interesave të rrjeteve të ndryshme, veçanërisht pas nisjes së hetimeve të SPAK ndaj disa anëtarëve të kabinetit Rama.
Strategji e gabuar diplomatike e Ramës?
Përpjekja e Ramës për të siguruar një fotografi me JD Vance në Mynih dhe reagimi i Susan Wiles tregojnë se administrata e re amerikane distancohet nga figura të perceptuara si “Sorosiane”. Kjo dështim ia vështirëson Ramës qasjen e drejtpërdrejtë në Shtëpinë e Bardhë. Në të njëjtën kohë, mesazhet e SHBA-së theksojnë mbështetjen për organet e drejtësisë, jo për liderët individualë, dhe për fjalën e lirë kundër censurës. Kjo e vendos kryeministrin në pozitë të vështirë: ai nuk mund të lobojë dot te administrata e re me anë të rrjetit Soros, ndërkohë që institucionet amerikane po mbështesin hetimet që mund të godasin bashkëpunëtorët e tij.
A po kalon Kanali i komunikimit tek Presidenti dhe institucionet?
Letra e Trump dërguar Presidentit Begaj, ku theksohet vazhdimësia e partneritetit strategjik dhe vlerësimi për lidhjet dypalëshe, tregon se administrata amerikane po komunikon në mënyrë institucionale dhe nuk e barazon qeverinë me shtetin shqiptar. Kjo shpërfillje relative ndaj Ramës përforcohet edhe nga fakti që Ambasada e SHBA theksonte rëndësinë e lirisë së shprehjes në mes të debateve për censurën qeveritare.
Mbështetja për SPAK si “rrufepritëse” politike
Deklarata e DASH se mbështetja për luftën kundër korrupsionit dhe krimit mbetet e pandryshuar dhe se bashkëpunimi i SHBA-së me SPAK do të vazhdojë, tregon se pavarësisht lobimeve, Uashingtoni e sheh të ardhmen e Shqipërisë nëpërmjet forcimit të drejtësisë. Kjo është veçanërisht domethënëse pasi SPAK ka nën hetim disa ministra të qeverisë Rama, ndërsa arrestimi i kryetarit të Bashkisë së Tiranës Erion Veliaj ka krijuar tensione brenda Partisë Socialiste. Mbështetja e fuqishme e SHBA-së për SPAK lë të kuptohet se nuk do të ketë tolerim për pandëshkueshmërinë, sado i fuqishëm të jetë personi nën hetim. Marrëdhëniet Shqipëri–SHBA kanë hyrë në një fazë të re. Pavarësisht se Edi Rama ka kultivuar prej vitesh lidhje personale me familjen Soros, administrata e re amerikane duket se ka zgjedhur të investojë te institucionet e shtetit shqiptar – Presidenti i Republikës, organet e drejtësisë dhe shoqëria civile. Vizitat e shpeshta të Aleks Soros dhe pritja e tij në vila qeveritare po krijojnë perceptimin e një diplomacie paralele, ndërsa sinjalet nga Washingtoni – nga prononcimi kritik për censurën, mbështetja për SPAK dhe komunikimi i drejtpërdrejtë me Presidentin Begaj – tregojnë se SHBA po ndiqen një qasje të re. Kjo situatë i kërkon Tiranës të rikalibrojë kursin e saj diplomatik dhe të përqendrohet në forcimin e institucioneve të pavarura në vend që të mbështetet te rrjetet transnacionale.
Shenim: Marre nga gazeta Sot, titulli redaksional