Rezultatet përfundimtare të zgjedhjeve parlamentare të 11 majit 2025 kanë nxjerrë një detaj interesant dhe shpesh të keqkuptuar nga opinioni publik: Partia Socialdemokrate (PSD), me 45,757 vota në vend, ka arritur të sigurojë 3 mandate deputetësh, ndërsa Koalicioni Nisma Shqipëria Bëhet, me një total prej 49,889 votash, ka marrë vetëm 1 mandat. Po ashtu, edhe Partia Mundësia, me 40,307 vota ka marrë vetëm 1 mandat.
Kjo dukuri nuk është rezultat i ndonjë deformimi të vullnetit të votuesve, por pasojë direkte e sistemit zgjedhor shqiptar, ku ndarja e mandateve bëhet në nivel qarku dhe jo në rang kombëtar.
🔍 Pse ndodh kjo?
Shqipëria ka një sistem proporcional rajonal – çka do të thotë se votat e partive numërohen brenda çdo qarku veçmas, dhe mandati i deputetit jepet në bazë të rezultatit që një subjekt arrin brenda atij qarku specifik. Kjo do të thotë se një parti që merr shumë vota të shpërndara në shumë qarqe, por jo mjaftueshëm për të kapur një prag lokal që siguron mandat, mund të mbetet pa përfaqësim, edhe pse në total merr mijëra vota.
Në rastin e PSD, partia ka pasur një përqendrim strategjik të votave në disa qarqe kyçe, ku rezultati i saj ka qenë i mjaftueshëm për të thyer pragun lokal dhe për të përfituar mandate. Kjo ka ndodhur sidomos në qarqe si Tirana dhe Shkodra, ku PSD ka marrë mbështetje të qëndrueshme dhe ka garuar me kandidatë të njohur publikisht.
Ndërkohë, Partia Mundësia dhe Nisma SHB, ndonëse kanë marrë më shumë ose thuajse po aq vota në total, nuk i kanë përqendruar ato në qarqe të caktuara, por janë shpërndarë në mënyrë fragmentare në shumë zona, pa arritur të tejkalojnë nivelin që nevojitet për të marrë një mandat në asnjë qark.
🗳️ Shembull konkret nga tabela:
PSD
Vota totale: 46,167
Mandate: 3
Partia Mundësia
Vota totale: 40,307
Mandate: 1
Nisma Shqiperia Behet
Vota totale: 49,889
Mandate: 1
Ky fakt thekson se në zgjedhjet shqiptare “ku voton” është po aq e rëndësishme sa “sa vota merr”. Për partitë e vogla, përqendrimi i votës në një ose dy qarqe është strategjikisht shumë më i vlefshëm sesa përhapja e saj në të gjithë vendin.
Ky është edhe një nga shkaqet që shpesh ngre debate për rishikimin e sistemit zgjedhor, në mënyrë që ai të reflektojë më mirë votën kombëtare sesa shpërndarjen e rastësishme rajonale.
Ky grafik paraqet qartë kontrastin mes:
Numrit të votave totale që kanë marrë tre partitë:
👉 PSD, Partia Mundësia dhe Nisma SHB
Numrit të mandateve të fituara prej tyre.
🔎 Çfarë tregon grafiku?
Megjithëse PSD ka më pak vota se Nisma SHB dhe pak më shumë se Mundësia, ajo ka fituar më shumë mandate (3), kundrejt vetëm 1 mandati për secilën nga dy partitë e tjera.
📌 Kjo ndodh për shkak të përqendrimit të votave të PSD-së në qarqe kyçe, ku ka arritur të kalojë pragun për mandate, ndryshe nga dy partitë e tjera që kanë pasur vota të shpërndara në mënyrë të fragmentuar.
Ky ilustrim përforcon rëndësinë e strategjisë së shpërndarjes së votës në qarqe në sistemin zgjedhor proporcional rajonal të Shqipërisë. Pra, Tom Doshi si nje ujk i vjeter i fushatave ka ditur sesi t’i perktheje ne perfitim votat e tij, ndryshe nga Agron Shehaj dhe Adriatik Lapaj me shoke, te cilet e kane per here te pare pjesemarrjen ne zgjedhje.