Presidenti i Shteteve të Bashkuara, Donald Trump, ka njoftuar se ushtria amerikane ka goditur tre objekte bërthamore në Iran, duke konfirmuar përfshirjen e SHBA-së në konfliktin midis Izraelit dhe Iranit. Ky veprim e ka rritur ndjeshëm frikën ndërkombëtare për një luftë më të gjerë dhe shkatërruese në rajonin e Lindjes së Mesme.
Presidenti Trump bëri të ditur këtë “sukses spektakolar ushtarak” më 21 qershor, duke deklaruar se bombarduesit amerikanë kanë shënjestruar dhe goditur objektet bërthamore të Iranit në Fordo, Natanz dhe Esfahan. Ai shtoi se ky operacion i përbashkët me Izraelin synonte shkatërrimin e programit bërthamor të Iranit, pasi sipas tij, rruga diplomatike nuk arriti ta kthente Teheranin në tavolinën e negociatave.
“Të gjithë i kanë dëgjuar këto emra për vite të tëra, teksa ata ndërtuan këtë ndërmarrje jashtëzakonisht shkatërruese”, tha Trump gjatë një fjalimi solemn drejtuar kombit nga Shtëpia e Bardhë. Ai theksoi se “Qëllimi ynë ishte shkatërrimi i kapacitetit të Iranit për pasurim të uraniumit dhe ndalimi i kërcënimit bërthamor që paraqet sponsori numër një shtetëror i terrorizmit në botë”.
Trump, vetëm dy ditë pasi kishte thënë se do të merrte një vendim “brenda dy javësh” nëse do t’i bashkohej Izraelit në përpjekjet për të shkatërruar impiantet bërthamore iraniane, pretendoi se sulmet “shkatërruan plotësisht” objektet kyçe të Iranit për pasurimin e uraniumit.
“Irani, bullizuesi i Lindjes së Mesme, tani duhet të bëjë paqe. Nëse nuk bën, sulmi i ardhshëm do të jetë shumë më i madh dhe shumë më i lehtë”, paralajmëroi Trump, duke e vënë të ardhmen e Iranit përpara dy opsionesh: “ose paqe ose tragjedi”, dhe duke shtuar se në Iran ka ende shumë caqe të tjera që mund të goditen nëse është e nevojshme. “Nëse paqja nuk vjen shpejt, ne do t’i godasim caqet e tjera me precizitet”, tha ai, duke shprehur gjithashtu mirënjohjen për ushtrinë izraelite dhe amerikane për realizimin e këtij operacioni. “Shpresoj të mos kemi më nevojë për shërbimet e tyre në këtë kapacitet. Shpresoj shumë”, u shpreh Trump, duke folur nga Shtëpia e Bardhë, me nënpresidentin JD Vance, sekretarin e Shtetit Marco Rubio dhe sekretarin e Mbrojtjes Pete Hegseth në sfond.
Ministri i Jashtëm i Iranit, Abbas Araqchi, reagoi menjëherë duke i quajtur sulmet “të turpshme” dhe paralajmëroi se ato “do të kenë pasoja të përhershme”. Në një postim në platformën X, Araqchi theksoi se “Çdo shtet anëtar i Kombeve të Bashkuara duhet të alarmohet nga ky veprim jashtëzakonisht i rrezikshëm, i paligjshëm dhe kriminal,” duke shtuar se Irani “i rezervon vetes të gjitha opsionet për të mbrojtur sovranitetin, interesat dhe popullin e tij”.
Transmetuesi publik izraelit, KAN, citoi një zyrtar anonim izraelit të ketë thënë se sulmet u kryen në koordinim të plotë me Uashingtonin, duke konfirmuar natyrën e përbashkët të operacionit.
Kryeministri izraelit, Benjamin Netanyahu, e përgëzoi publikisht Presidentin Trump për sulmet “e guximshme” të SHBA-së, duke e cilësuar këtë moment si historik që mund ta çojë Lindjen e Mesme drejt paqes. “Urime president Trump. Vendimi juaj i guximshëm për të goditur objektet bërthamore të Iranit me fuqinë e jashtëzakonshme dhe të drejtë të SHBA-së do ta ndryshojë historinë”, tha Netanyahu përmes një video-adresimi. Ai shtoi se “Presidenti Trump dhe unë shpesh themi: paqja vjen përmes forcës. Së pari vjen forca, pastaj paqja”.
Senatori amerikan, republikani nga Karolina e Jugut, Lindsey Graham, gjithashtu e mirëpriti sulmin, duke shkruar në X: “Kjo ishte vendimi i duhur. Regjimi e meriton. Të lumtë, president Trump”.
Megjithatë, reagimet ndërkombëtare nuk ishin unanime. Sekretari i Përgjithshëm i Kombeve të Bashkuara, Antonio Guterres, shprehu “alarm të thellë” nga ky përshkallëzim i papritur i konfliktit. “Ekziston një rrezik në rritje që ky konflikt të dalë shpejt jashtë kontrollit, me pasoja katastrofike për civilët, rajonin dhe botën”, paralajmëroi Guterres.
Vendimi për të goditur Iranin mund të jetë gjithashtu i rrezikshëm politikisht për Presidentin Trump, i cili fitoi zgjedhjet presidenciale vitin e kaluar me premtimin kryesor për të mbajtur Shtetet e Bashkuara larg konflikteve të huaja. Disa anëtarë të koalicionit të tij, Ta Bëjmë Amerikën Madhështore Sërish, e kishin këshilluar Trumpin që të mos përfshinte drejtpërdrejt ushtrinë amerikane në sulme ndaj Iranit.
Raportimet e para më 21 qershor njoftuan se bombardues amerikanë B-2, të cilët kanë aftësinë të mbajnë bomba të rënda deri në 13,500 kilogramë të njohura si “shkatërruese të bunkerëve”, ishin nisur nga Shtetet e Bashkuara dhe po fluturonin mbi Oqeanin Paqësor, duke sugjeruar një operacion të planifikuar me kujdes dhe të realizuar në fshehtësi. Zyrtarë amerikanë dhe izraelitë kishin deklaruar më herët se vetëm Shtetet e Bashkuara kishin kapacitetin ushtarak për të goditur objektivat bërthamore iraniane që ndodhen thellë nën tokë.
Pas sulmit, Presidenti Trump publikoi një postim në rrjetet sociale, i cili u shpërnda edhe nga Open Source Intel, ku thuhej: “Fordo nuk ekziston më”, duke nënkuptuar shkatërrimin e plotë të impiantit bërthamor në këtë zonë.
Një zëdhënës i provincës Qom konfirmoi se një pjesë e objektit bërthamor në Fordo ishte goditur nga “sulme ajrore të armikut”. Megjithatë, televizioni shtetëror iranian tentoi të minimizojë sulmet, duke raportuar se materialet bërthamore ishin larguar nga të tre objektet përpara se ato të goditeshin, duke sugjeruar se dëmet mund të mos jenë aq të rënda sa pretendohet nga SHBA dhe Izraeli.
Mehdi Mohammadi, këshilltar i lartë i kryetarit të parlamentit iranian, tha se Irani kishte pritur prej disa netësh që Fordo të sulmohej dhe se objekti ishte evakuuar prej kohësh dhe nuk kishte pësuar dëme të parikuperueshme nga sulmi. Ai shkroi në X: “Dy gjëra janë të sigurta: e para, dija nuk bombardohet, dhe e dyta, aventurieri do të humbasë këtë herë”.
Organizata iraniane për energjinë atomike konfirmoi zyrtarisht se objektet bërthamore në Fordo, Natanz dhe Isfahan ishin sulmuar nga “armiqtë”. Ajo i quajti sulmet “barbare” dhe shkelje të ligjit ndërkombëtar, duke shtuar se Irani nuk do të lejojë që “industria kombëtare” e tij bërthamore të ndalet.
Autoriteti iranian për mbikëqyrjen bërthamore njoftoi se nuk kishte asnjë rrezik të menjëhershëm për banorët që jetojnë rreth zonave të goditura, ndërsa autoriteti rregullator i Arabisë Saudite tha se nuk ishin zbuluar gjurmë radioaktive në Mbretëri apo në shtetet e Gjirit Arab si pasojë e sulmeve, duke treguar se sulmet ishin precize dhe të kontrolluara.
Që nga 13 qershori, kur Izraeli nisi një fushatë ajrore duke deklaruar se Irani ishte afër zhvillimit të një arme bërthamore, të dy vendet kanë shkëmbyer valë të njëpasnjëshme sulmesh të rënda. Irani vazhdon të mohojë kategorikisht se programi i tij bërthamor ka për qëllim prodhimin e një bombe atomike.
Brett McGurk, ish-anëtar i Këshillit të Sigurisë Kombëtare të SHBA, deklaroi se përdorimi i bombës shkatërruese për bunkerë, e njohur zyrtarisht si “penetruese masive e municioneve”, është “hera e parë në historinë ushtarake”, duke theksuar se kjo armë është krijuar pikërisht për objektiva si Fordo që ndodhen thellë nën tokë. Ai tha për CNN se misioni kishte për qëllim goditjen e tre objekteve bërthamore dhe jo ndryshimin e regjimit në Iran, duke tentuar të qetësojë spekulimet për një operacion më të gjerë. “Mesazhi për rajonin dhe për Teheranin është se kjo ka të bëjë vetëm me objektet bërthamore. Nuk është një mision i zgjeruar. Dhe mund të përfundojë këtu,” tha McGurk.
Richard Haass, ish-diplomat i lartë amerikan dhe ish-president i Këshillit për Marrëdhënie me Jashtë, shprehu kuriozitetin se pse Presidenti Trump zgjodhi ta ndërmerrte këtë sulm pikërisht tani, duke pyetur në X nëse ai kishte humbur besimin tek diplomacia, ishte frikësuar se Irani po zhvendoste asete bërthamore, apo nëse pauza dyjavore e paralajmëruar ishte thjesht një taktikë.
Presidenti iranian, Masoud Pezeshkian, deklaroi më herët sot se Irani nuk do ta ndalë programin e tij bërthamor “në asnjë rrethanë”, ndërsa ministri i jashtëm Abbas Araqchi paralajmëroi se përfshirja ushtarake e SHBA-së “do të ishte shumë, shumë e rrezikshme për të gjithë”. Araqchi, gjatë një konference në Turqi, u shpreh se Irani është i hapur për dialog të mëtejshëm, por theksoi se nuk ka interes të negociojë me SHBA-në ndërkohë që Izraeli vazhdon të sulmojë. Në një bisedë telefonike me presidentin francez Emmanuel Macron, Pezeshkian tha se Irani është “i gatshëm të diskutojë dhe të bashkëpunojë për të ndërtuar besim në fushën e aktiviteteve bërthamore paqësore”, por theksoi se “nuk biem dakord të reduktojmë aktivitetet bërthamore në zero në asnjë rrethanë”.