Tensionet e zjarrta në Lindjen e Mesme kanë shpërthyer në një shkëmbim të drejtpërdrejtë sulmesh ajrore mes Iranit dhe Izraelit mëngjesin e së hënës. Pas sulmeve të mëparshme të Izraelit ndaj aeroporteve ushtarake iraniane, Irani ka reaguar ndaj SHBA-së dhe Izraelit, duke rritur ndjeshëm frikën për një konflikt më të gjerë rajonal.
Lideri suprem i Iranit ka reaguar për herë të parë pas sulmeve të SHBA-së në centralet e tyre bërthamore. Përmes një postimi në platformën e tij “X”, ai thotë se amerikanët kryen një gabim të madh dhe se ka ardhur koha për ndëshkim. “Armiku sionist kreu një gabim të madh, kreu një krim të madh; duhet të ndëshkohet dhe po ndëshkohet tani”, shkruan ai, duke sinjalizuar një përgjigje të ashpër nga Teherani.
Ndërkohë, Irani dhe Izraeli kanë shkëmbyer sulme ajrore mëngjesin e së hënës, ndërkohë që Teherani i ka paralajmëruar njëkohësisht Shtetet e Bashkuara se ushtria iraniane i ka tani “duart e lira” për t’i sulmuar objektivat amerikane, një ditë pasi SHBA-ja goditi fuqishëm objektet bërthamore të Teheranit.
Sipas deklaratës zyrtare të Forcave të Mbrojtjes së Izraelit (IDF), nga sulmet izraelite janë shkatërruar 15 mjete fluturuese, përfshirë avionë dhe helikopterë, si dhe janë dëmtuar rëndë pista uljeje, depo nëntokësore, një avion furnizimi dhe disa avionë luftarakë të tipit F-14, F-5 dhe AH-1, që i përkisnin forcave ajrore iraniane. “Avionët e shkatërruar ishin përgatitur për operacione kundër Forcave Ajrore të Izraelit dhe synonin të pengonin veprimtarinë e tyre mbi territorin iranian”, thuhet në deklaratë.
Izraeli ka konfirmuar se sistemet e tij të mbrojtjes ajrore janë aktivizuar për të ndaluar sulmet iraniane, të cilat duket se kishin në shënjestër zonat veriore dhe qendrore të vendit, dhe u kërkoi qytetarëve të strehohen në bunkerë si masë paraprake. Irani e përshkroi sulmin si një valë të re të operacionit “Premtimi i Vërtetë 3”, duke thënë se po sulmonte qytetet izraelite Haifa dhe Tel Aviv, sipas televizionit shtetëror iranian. Nuk pati raportime të menjëhershme për dëme.
Ndërkohë, në Teheran shpërthime të fuqishme tronditën pjesë të kryeqytetit iranian. Forca Ajrore Izraelite tha se po godiste shënjestra në Teheran mëngjesin e së hënës, ndërsa dëshmitarët e rastit treguan për shpërthime të fuqishme. Në një komunikatë, Forca Ajrore Izraelite bëri të ditur se kishte filluar “një seri sulmesh ndaj objektivave ushtarake në Teheran”. Ajo nuk dha më shumë hollësi dhe përmasat e dëmeve nga sulmet nuk ishin menjëherë të qarta.
Ndërkohë, televizioni shtetëror iranian raportoi se objekti bërthamor nëntokësor në Fordo, një nga pikat kryesore të sulmeve të fundjavës nga Shtetet e Bashkuara, u godit përsëri. Mediat izraelite, duke cituar burime të paidentifikuara, thanë se sulmet u kryen ndaj rrugëve që çojnë drejt kompleksit, dhe jo drejtpërdrejt në vetë objektin.
Zëdhënësi i Korpusit të Gardës Revolucionare Islamike (IRGC), Ebrahim Zolfaghar, përmes një videomesazhi i ka transmetuar një paralajmërim të fortë amerikanëve dhe presidentit Donald Trump. Zolfaghar tha se SHBA duhet të presin pasoja të rënda për veprimet e tyre dhe se Irani do të jetë ai që do e përfundojë atë. “Ky veprim armiqësor do të zgjerojë gamën e objektivave legjitime për forcat e armatosura të Republikës Islamike të Iranit dhe do të hapë rrugën për zgjerimin e luftës në rajon. Militantët e Islamit do t’ju imponojnë pasoja të rënda të paparashikuara me operacione (ushtarake) të forta dhe të synuara”, shtoi ai. “Z. Trump, ti bixhozxhi, ti mund ta kesh filluar këtë luftë, por ne do të jemi ata që do ta përfundojmë atë”, tha Zolfaghari në anglisht në fund të deklaratës së tij të filmuar.
Shkëmbimi i zjarrit vjen një ditë pasi Shtetet e Bashkuara u përfshinë drejtpërdrejt në luftën e Izraelit kundër Iranit, duke sulmuar objektet bërthamore iraniane, gjë që ngjalli frikë për një konflikt më të gjerë rajonal. Irani theksoi se Shtetet e Bashkuara e kanë kaluar “një vijë shumë të kuqe” me vendimin e rrezikshëm për t’i goditur tri objekte me raketa dhe bomba shkatërruese të destinuara për bunkerë.
Të hënën, gjenerali iranian Abdolrahim Mousavi, shefi i shtabit të përbashkët të forcave të armatosura, paralajmëroi Uashingtonin se sulmet amerikane ua kanë mundësuar forcave iraniane të kenë “duar të lira” për të “vepruar kundër interesave të SHBA-së dhe ushtrisë së saj”. Mousavi e përshkroi sulmin amerikan si shkelje të sovranitetit të Iranit dhe të barasvlershëm me pushtimin e vendit, raportoi agjencia shtetërore iraniane e lajmeve, IRNA.
Pas sulmeve amerikane ndaj Iranit, nga e gjithë bota erdhën thirrje për shtensionim të konfliktit dhe rikthim në diplomaci për të gjetur një zgjidhje. Të hënën, diplomatja e lartë e Bashkimit Evropian, Kaja Kallas, deklaroi se blloku mbetet “shumë i përqendruar në një zgjidhje diplomatike”. “Shqetësimet për hakmarrje dhe përshkallëzimin e luftës janë të mëdha”, tha Kaja Kallas në fillim të një takimi të ministrave të jashtëm në Bruksel, ku Irani u bë tema kryesore në rendin e ditës. “Sidomos mbyllja e ngushticës së Hormuzit nga Irani do të ishte diçka jashtëzakonisht e rrezikshme dhe e mirë për askënd”, tha Kallas, duke iu referuar një rruge të rëndësishme detare për transportin e naftës. Pas sulmeve të së dielës, zyrtarët iranianë përsëritën kërcënimet e tyre të kahershme për mundësinë e mbylljes së kësaj rruge kyçe detare. Ministri i Jashtëm iranian, Abbas Araghchi, ka mbërritur të hënën në Moskë për takim me presidentin rus, Vladimir Putin, një nga aleatët kyç të Iranit.
Paralelisht, analizohet politika e paqartë bërthamore e Izraelit në kontekstin e konfliktit me Iranin. Bota po ndjek me ankth sulmet masive izraelite ndaj infrastrukturës bërthamore të Iranit dhe sulmet hakmarrëse të Iranit me dronë dhe raketa balistike ndaj Izraelit. Në këtë kontekst, Izraeli mbetet një enigmë midis fuqive bërthamore. Pothuajse asgjë rreth arsenalit të tij bërthamor nuk është konfirmuar zyrtarisht, duke mbajtur një politikë të paqartë për dekada. Në mungesë të deklaratave zyrtare, informacioni vjen kryesisht nga imazhet satelitore dhe dëshmitë e rralla nga ish-punonjës.
Puna kërkimore izraelite mbi armët bërthamore filloi menjëherë pas vitit 1948, dhe aspekti ushtarak besohet se kulmoi pak para Luftës Gjashtëditore të vitit 1967. Pavarësisht mungesës së konfirmimit zyrtar, pranohet gjerësisht se kapaciteti bërthamor i Izraelit është rezultat i ndihmës së huaj, veçanërisht nga Franca, Britania e Madhe dhe SHBA. Qëndrimi (jo)zyrtar i Izraelit është se ata nuk do të jenë kurrë të parët që do t’i përdorin ato dhe se armët bërthamore përdoren vetëm si një pengesë për armiqtë, në situata kur mbijetesa e shtetit kërcënohet menjëherë.
Edhe pse qeveria izraelite nuk e ka konfirmuar zyrtarisht posedimin e armëve bërthamore, tregues të shumtë tregojnë se Izraeli ka një infrastrukturë të zhvilluar, me vende kyçe si impianti Dimona dhe qendra kërkimore Soreq. Sipas vlerësimeve, arsenali i Izraelit përfshin raketa balistike dhe armë bërthamore taktike, me një numër të kokave bërthamore që varion midis 90 dhe 100. Izraeli nuk është nënshkrues i Traktatit për Mospërhapjen e Armëve Bërthamore (NPT).
Ka indikacione se Izraeli ka marrë pjesë në përhapjen e armëve bërthamore, veçanërisht me Afrikën e Jugut gjatë periudhës së aparteidit. Megjithëse marrëveshja e plotë nuk u materializua, ekzistojnë dëshmi për bashkëpunim në fushën bërthamore.
Politika e paqartë bërthamore e Izraelit mund të shpjegohet përmes konfliktit të gjatë arabo-izraelit. Zhvillimi i armëve bërthamore shihet si një pengesë strategjike për të parandaluar kundërshtarët nga përpjekja për të pushtuar territorin izraelit. Megjithëse Izraeli ka marrë pjesë në disa luftëra që atëherë, ekzistenca e arsenalit bërthamor ka ndikuar në kufizimin e fushëveprimit të konfliktit.
Që nga zbulimi i kapacitetit bërthamor të Izraelit, asnjë vend fqinj nuk ka nisur një ofensivë serioze ushtarake që synonte shkatërrimin e shtetit izraelit. Megjithatë, konflikti i shekullit të 21-të, me përdorimin e ndërmjetësve dhe teknologjisë së raketave dhe dronëve, ka sjellë paqëndrueshmëri të reja, duke e bërë strategjinë parandaluese bërthamore gjithnjë e më pak efektive në parandalimin e këtyre formave të konfliktit. E ardhmja e stabilitetit rajonal varet nga aftësia për t’u përshtatur me dinamikën e sigurisë së epokës së re.